Muzeum Českého ráje w Turnovie: kamienie szlachetne i historia

Muzeum Českého ráje w Turnovie należy do najstarszych muzeów regionalnych w kraju i od ponad stu lat gromadzi to, z czego ten region słynie – kamienie szlachetne, przede wszystkim granaty, ale też geologię, rzemiosło i historię całego Czeskiego Raju. Kto myśli, że to tylko kilka gablot z kamieniami, będzie zaskoczony – to raczej spacer przez historię całego regionu, od powstania skał po biżuterię, którą wytwarza się tu do dziś, o rzut kamieniem stąd.

Sto lat zbierania kamieni i historii

Muzeum powstało z inicjatywy miejscowych kolekcjonerów i pasjonatów w drugiej połowie XIX wieku, w czasach, gdy Turnov był centrum szlifierstwa i jubilerstwa granatów eksportowanych stąd po całej Europie. Od tamtej pory muzeum zgromadziło zbiory, dzięki którym dziś należy do najważniejszych muzeów regionalnych w Czechach – i wciąż mieści się w samym centrum Turnova, kilka minut spacerem od rynku.

Muzeum, które opowiada o kamieniach pod nogami

Turnov od dawna nazywany jest miastem granatu, a muzeum traktuje ten przydomek poważnie. W stałych ekspozycjach znajdziecie:

• klejnotnicę z historyczną i współczesną biżuterią z granatami
• prezentację warsztatów szlifierskich i narzędzi, którymi od wieków obrabiano kamienie
• surowe i szlifowane kamienie szlachetne z całego Czeskiego Raju

Kto nigdy nie był w Turnovie, może nie wiedzieć, że tutejsze pyropy, drobne ciemnoczerwone granaty, eksportowano stąd do warsztatów jubilerskich w całej Europie już w XIX wieku, a biżuterię z turnowskich granatów nosiły arystokratki daleko poza granicami Czech.

Turnov jako szkoła jubilerów

Tradycja szlifierstwa w Turnovie nie wygasła wraz z końcem XIX wieku – do dziś działa tu średnia szkoła artystyczno-rzemieślnicza specjalizująca się w obróbce kamieni szlachetnych i jubilerstwie, jedna z niewielu tego typu w Czechach. Muzeum ściśle z nią współpracuje, dzięki czemu w ekspozycjach obok historycznych eksponatów pojawiają się też prace obecnych uczniów. Dzięki temu Turnov to nie tylko miasto, w którym o granatach mówi się w czasie przeszłym, ale miejsce, gdzie rzemiosło wciąż żywo przekazywane jest dalej.

Geologia i przyroda Czeskiego Raju pod jednym dachem

Ekspozycja poświęcona geologii pokazuje, jak powstawały piaskowcowe skalne miasta znane z okolicznych wycieczek – Prachovské skály, Hrubá Skála czy Klokočské skály. Tłumaczy to językiem zrozumiałym również dla dzieci: dlaczego skały mają taki, a nie inny kształt, jak powstają skalne wieże i dlaczego w okolicy Turnova występuje aż tyle rodzajów minerałów. Dla rodzin z dziećmi muzeum oferuje też programy towarzyszące i elementy interaktywne, gdzie można dotknąć prawdziwych kamieni i spróbować rozpoznawania minerałów na własną rękę.

Skąd się właściwie wzięły pyropy

Granaty, zwane tu pyropami, trafiły w te strony w niecodzienny sposób – wypłukały je rzeki ze skał głębinowych, które dawno temu wydostały się na powierzchnię wskutek działalności wulkanicznej, i osadziły się w piaskach oraz żwirach wokół Turnova. Dlatego kamieni nie wydobywano tu klasycznym górnictwem, lecz raczej płukaniem i zbieraniem w terenie, podobnie jak złota. Muzeum wyjaśnia ten proces na modelach i próbkach skał pochodzących wprost z tych złóż, które dziś są w większości wyeksploatowane albo objęte ochroną, więc ekspozycja to dla wielu zwiedzających jedyna szansa, by zobaczyć z bliska prawdziwy surowy pyrop.

Historia i archeologia regionu

Oprócz kamieni muzeum opisuje też dzieje samego Turnova i okolic – od znalezisk archeologicznych po rozwój rzemiosła i życia miejskiego. Zobaczycie tu ślady osadnictwa sięgające pradziejów, przykłady sztuki ludowej, dawne narzędzia oraz historyczne fotografie przemian Turnova i okolicznych wsi w XIX i XX wieku. Zbiory uzupełnia też niewielka kolekcja numizmatyczna oraz przykłady strojów ludowych z poszczególnych części Czeskiego Raju, które różniły się między sobą bardziej, niż mogłoby się dzisiejszemu zwiedzającemu wydawać.

Informacje praktyczne i droga z Jičína

Muzeum mieści się w samym centrum Turnova, kilka minut pieszo od rynku Czeskiego Raju. Budynek przeszedł w ostatnich latach renowację, dzięki czemu autentyczna atmosfera łączy się tu z wygodą dla zwiedzających – jest winda między piętrami i przestronna szatnia na płaszcze i plecaki. Otwarte bywa przez cały rok oprócz poniedziałków, bilety kosztują orientacyjnie około 100 Kč dla dorosłego i 60 Kč ulgowy, bilet rodzinny zwykle jest korzystniejszy. Muzeum organizuje też czasem tematyczne warsztaty szlifowania kamieni albo zwiedzanie skierowane wprost do dzieci, aktualne terminy znajdziecie na jego stronie internetowej. Przed wyjazdem zawsze warto jednak sprawdzić aktualne godziny otwarcia, zwłaszcza poza sezonem letnim.

Z Jičína do Turnova jest niecałe 20 kilometrów, czyli samochodem około 25 minut. Kto nie chce prowadzić, może skorzystać z pociągu – linia między Jičínem a Turnovem należy do bardziej malowniczych w regionie i biegnie wzdłuż rzeki, więc sama podróż jest miłym urozmaiceniem wycieczki.

Co jeszcze zdążyć zobaczyć w Turnovie

Po muzeum warto przejść się historycznym centrum Turnova z renesansowym ratuszem i rynkiem, skąd jest już tylko kawałek do brzegu Jizery. Kto ma więcej czasu, może wybrać się jeszcze na Kozákov, najwyższy szczyt Czeskiego Raju z wieżą widokową i ekspozycją poświęconą hutnictwu szkła, albo do skansenu wokół Dlaskova statku na Dolánkach, tuż za miastem, gdzie zobaczycie, jak mieszkano tu dwieście lat temu. W samym Turnovie znajdziecie też kilka rodzinnych jubilerów, gdzie granatową biżuterię można od razu kupić na pamiątkę.

Praktyczna wskazówka na koniec

Zaplanujcie na muzeum przynajmniej półtorej godziny, zwłaszcza jeśli jedziecie z dziećmi w wieku szkolnym – ekspozycja geologiczna z możliwością dotknięcia kamieni bywa tak wciągająca, że trudno się od niej oderwać. Bilet łączony do muzeum i kilku innych turnowskich atrakcji warto sprawdzić wcześniej na stronie internetowej – zwykle wychodzi taniej niż pojedyncze wejściówki. Jeśli nie macie tyle czasu, muzeum da się zwiedzić nawet w godzinę – ekspozycje są przejrzyście podzielone na piętra, więc można wybrać tylko te części, które interesują was najbardziej. A jeśli pada deszcz, co w Czeskim Raju czasem się zdarza, to jeden z najlepszych sposobów, by się przed nim schować i wcale się przy tym nie nudzić.